Artykuły

Ostre i przewlekłe zapalenie trzustki – objawy, leczenie

  • 1 Komentarz
  • 1 sierpnia 2016

Choć dotyczą tego samego gruczołu, trzustki, są różnymi schorzeniami. Ostre zapalenie ma odmienne objawy i sposoby leczenia od przewlekłego stanu zapalnego. Przewlekłe zapalenie nie jest jednak następstwem ostrego.

Trzustka działa niemal jak podwójny agent. Z jednej strony jest gruczołem wewnątrzwydzielniczym produkującym hormony – insulinę i glukagon. Z drugiej natomiast wytwarza sok trzustkowy, zawierający enzymy trawienne i wydziela go do dwunastnicy. Wtedy pełni funkcję gruczołu zewnątrzwydzielniczego. Zakłócenia w jej pracy prowadzą do poważnych zaburzeń trawienia i/lub zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Ostre zapalenie trzustki

Najczęstszą przyczyną schorzenia są choroby dróg żółciowych, zwłaszcza kamica żółciowa. Może je też spowodować długotrwałe spożywanie alkoholu.

Objawy

Zaczyna się gwałtownie, po dużych błędach dietetycznych lub wypiciu znacznych ilości alkoholu. Główne sygnały to nawracające bóle, często napadowe. Chorzy opisują je jako ściskające, opasujące, piekące, zlokalizowane w nadbrzuszu, promieniujące do kręgosłupa. Niestety, nie ustępują po środkach przeciwbólowych. Pojawiają się też inne dolegliwości: niepokój, wymioty,nudności, wzdęcia brzucha, gorączka, dreszcze, biegunki (wyniki niepełnego trawienia pokarmów na skutek niedoboru enzymów trzustkowych), żółtaczka.

Przebieg choroby

Może być łagodny i wtedy dolegliwości ustępują po kilku dniach. W cięższych przypadkach mogą dołączyć się m.in. zaburzenia oddychania i krzepliwości krwi oraz ze strony układu krążenia. Nieraz objawy są bardzo poważne, a rokowania niepomyślne.

Badania

Jednym z podstawowych badań umożliwiających rozpoznanie zapalenia jest oznaczenie amylazy(jeden z enzymów trzustki) w surowicy krwi i w moczu. Jej zwiększone stężenie świadczy zazwyczaj o chorobie trzustki. Oznacza się też aktywność lipazy, poziom glukozy, wapnia ileukocytozy we krwi.

Leczenie

Ostre zapalenie trzustki wymaga leczenia szpitalnego. Jeśli wystąpią silne bóle brzucha, wymioty, dreszcze, postępujące osłabienie – trzeba wezwać pogotowie! Terapia polega na stosowaniu odpowiedniej diety, podawaniu leków przeciwbólowych, antybiotyków (przy zakażeniu uszkodzonej trzustki), leków hamujących wydzielanie soku żołądkowego, insuliny (w przypadku wystąpienia cukrzycy). Nieraz konieczna jest operacja w celu usunięcia martwiczych i zakażonych tkanek trzustki bądź pęcherzyka żółciowego czy kamieni z przewodu żółciowego.

Dieta

Podczas ostrej fazy schorzenia przez pierwsze dni obowiązuje głodówka, chorzy odżywiani są dożylnie lub dojelitowo. Na początku rekonwalescencji – przez ok. miesiąc – dieta jest restrykcyjna. Składa się z 5 posiłków dziennie o małej objętości, lekkostrawnych, gotowanych (warzywa i owoce też gotowane). Nie wolno smażyć i dusić potraw na tłuszczu. Zabronione jest stosowanie ostrych przypraw, można natomiast używać łagodnych – cynamon, wanilia, koperek, bazylia. Ograniczyć trzeba też solenie. Ponadto dieta nie powinna zawierać za dużo błonnika pokarmowego, należy także wykluczyć produkty działające wzdymająco – warzywa kapustne i strączkowe. Można pić soki owocowe i warzywne (przygotowane w domu), słabą herbatę. Poleca się chude wędliny, mięso, mleko odtłuszczone. W miarę rekonwalescencji jadłospis może być zbliżony do żywienia człowieka zdrowego. Oczywiście pewnych zasad należy stale przestrzegać – unikać potraw tłustych, smażonych i nie pić alkoholu.

Przewlekłe zapalenie trzustki

Nie jest następstwem przedłużającego się ostrego zapalenia trzustki, jak można mylnie sądzić. Choroba ujawnia się najczęściej u osób długotrwale nadużywających alkoholu. Wydaje się, że istotne znaczenie w rozwoju tego schorzenia ma także duże spożycie białka i tłuszczów. Predyspozycje do niego mają też chorzy z nadczynnością przytarczyc, z pourazowym lub pooperacyjnym uszkodzeniem przewodu trzustkowego, z rakiem trzustki.

Przebieg choroby

Jest wieloletni, a objawy niecharakterystyczne, co utrudnia diagnozę. Schorzenie polega na stopniowej i postępującej martwicy oraz włóknieniu trzustki, doprowadzając po latach do niewydolności zewnątrz- i wewnątrzwydzielniczej – zaburzeń trawienia, wchłaniania i cukrzycy.

Objawy

Niewydolność może rozwijać się skrycie. Bóle – początkowo niewielkie – są zwykle długotrwałe, pojawiają się w nadbrzuszu, promieniują do kręgosłupa. Z czasem stają się bardziej intensywne, nierzadko opasujące, trwają godzinami. Wymagają stosowania mocnych środków przeciwbólowych. Inne objawy to nudności i wymioty. Nawracające bóle, nasilające się po jedzeniu, skłaniają do unikania pokarmów, co wraz z pojawiającymi się biegunkami prowadzi do utraty masy ciała. Biegunki tłuszczowe o przykrym zapachu są spowodowane brakiem wystarczającej ilości enzymów trawiących pożywienie. U ok. 20-30 proc. chorych pojawia się cukrzyca.

Badania

Rozpoznanie w początkowym okresie choroby jest dość trudne z uwagi na brak charakterystycznych objawów. Podstawowym badaniem jest USG jamy brzusznej. Pozwala ono obserwować zmiany w obrębie trzustki (zwłóknienia, zwapnienia), a także rozpoznać choroby współistniejące, np. kamicę żółciową. Dobrą metodą diagnostyczną jest też tomografia komputerowa oraz rezonans magnetyczny. W zaawansowanych postaciach choroby przydatna bywa endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (EPCW) pozwalająca na ocenę dróg trzustkowych i żółciowych. Nieraz pomocne jest badanie rentgenowskie jamy brzusznej (wykazuje ewentualne zwapnienia w obrębie trzustki).

Leczenie

Czasem wystarczy dieta niskotłuszczowa i odstawienie alkoholu. Większości chorym podaje się enzymy trzustkowe (w tabletkach), których chory narząd nie może sam wytworzyć w odpowiedniej ilości. Stosuje się także leki przeciwbólowe, rozkurczowe, zmniejszające wydzielanie żołądkowe i trzustkowe. Jeśli podczas zapalenia trzustki rozwinie się cukrzyca, włącza się również jej leczenie. Nieraz konieczna jest operacja – usunięcie części zniszczonej trzustki. Ważne jest leczenie wczesnego stadium kamicy żółciowej lub zapalenia dróg żółciowych.

Dieta

Wskazane są potrawy lekkostrawne, w niewielkich porcjach (jednocześnie trzeba przyjmować preparaty z enzymami trzustkowymi). Zalecane produkty to: czerstwe pieczywo (bułki, sucharki), kasze, mleko odtłuszczone, chudy biały ser, chude mięso (drób, cielęcina, wołowina) oraz chuda wędlina i ryby, tłuszcze roślinne (oliwa, olej słonecznikowy). Można pić soki owocowe i warzywne (ze świeżych produktów), słabą kawę i herbatę. Zupy gotuje się bez kości i mięsa, a potrawy mięsne przyrządza bez tłuszczu lub piecze w folii.

Warto wiedzieć

Jak alkohol działa na trzustkę?

Jedną z głównych przyczyn przewlekłego zapalenia trzustki jest długotrwałe nadużywanie alkoholu. Stałe dawki alkoholu powodują nadmierne wytwarzanie enzymów trzustkowych (są to cząsteczki białka), które zatykają drobne przewody trzustkowe. Doprowadza to do upośledzenia odpływu soku trzustkowego z poszczególnych pęcherzyków i w konsekwencji do ich zaniku i rozwoju tkanki łącznej. W ten sposób, w miarę upływu czasu i stałego picia alkoholu, dochodzi do postępującego zaniku części wydzielniczej (zarówno zewnątrz- jak i wewnątrzwydzielniczej) i włóknienia narządu. Są to zmiany o charakterze nieodwracalnym. W ten sposób ilość czynnego miąższu trzustkowego stale się zmniejsza, powodując niewydolność trzustki. Objawia się ona – poza bólem w nadbrzuszu – ciężką biegunką, cukrzycą i postępującą utratą masy ciała.

Tekst: Anna Romaszkan
Konsultacja: dr n. med. Ewa Czernicka-Cierpisz, specjalista chorób wewnętrznych, Lecznica Stomatologiczno-Lekarska DEMETER, Warszawa
Źródło: Żyjmy dłużej
1 Komentarz
  1. FizzySlimGaf

    Doskonale opisany temat. Ciekawi mnie więcej informacji na ten temat. Pozdrawiam autora.

Zostaw komentarz